Dlaczego poruszamy ten temat na FM POLAND?
Rozwiązania oparte na modemach OFDM nie są bezpośrednio związane z podstawową działalnością projektu FM POLAND, jednak uznaliśmy, że warto przybliżyć ten temat naszej społeczności.
Łączności cyfrowe, eksperymenty z transmisją danych oraz rozwój otwartego oprogramowania i modemów radiowych to obszary, które mogą zainteresować wielu krótkofalowców. Przedstawione w artykule projekty i rozwiązania mogą stać się inspiracją do własnych eksperymentów, a także punktem wyjścia do rozmów i wymiany doświadczeń.
Zachęcamy do dyskusji na grupach FM POLAND, dzielenia się własnymi obserwacjami, testami oraz doświadczeniami z wykorzystania modemów OFDM w łącznościach krótkofalarskich. Być może właśnie dzięki takim rozmowom pojawią się nowe pomysły na ciekawe eksperymenty i wspólne inicjatywy.
W ostatnim czasie w świecie krótkofalarstwa można zaobserwować wyraźny wzrost zainteresowania nowymi rozwiązaniami cyfrowej transmisji danych. Szczególnie dużo dzieje się w obszarze modemów wykorzystujących technikę OFDM (Orthogonal Frequency Division Multiplexing).
Jeszcze niedawno wielu radioamatorów kojarzyło szybką transmisję danych na falach krótkich przede wszystkim z modemem VARA HF, natomiast w paśmie UKF z VARA FM autorstwa José Alberto Nieto Rosa (EA5HVK). Dzisiaj sytuacja zaczyna wyglądać zupełnie inaczej. Pojawia się coraz więcej projektów rozwijanych na otwartych licencjach, dostępnych dla systemów Linux, Windows i Raspberry Pi.
Co ważne, nie są to już wyłącznie eksperymentalne demonstracje transmisji danych. Część projektów oferuje kompletne rozwiązania pozwalające na przesyłanie wiadomości, plików, obrazów, a nawet komunikację głosową.
Dlaczego OFDM?
OFDM to technika modulacji, w której transmisja odbywa się jednocześnie na wielu ortogonalnych podnośnych. Zamiast przesyłać całą informację jednym szerokim sygnałem, dzieli się ją na wiele węższych strumieni.
Takie rozwiązanie pozwala efektywnie wykorzystywać dostępne pasmo i odpowiednio reagować na zmienne warunki propagacyjne.
Na falach krótkich ma to szczególne znaczenie. Zmiany propagacji, wielodrogowość, zaniki sygnału i zakłócenia mogą powodować problemy z niezawodną transmisją. Nowoczesne modemy wykorzystują między innymi korekcję błędów FEC, mechanizmy ARQ oraz adaptację szybkości transmisji do aktualnej jakości kanału.
W praktyce oznacza to możliwość uzyskania wysokiej przepustowości przy dobrych warunkach radiowych i automatycznego przechodzenia na bardziej odporne tryby transmisji, kiedy jakość sygnału się pogarsza.
Nowe otwarte modemy cyfrowe
Wśród projektów, którym warto się przyjrzeć, znajduje się kilka szczególnie interesujących propozycji.
MODEM73 – HF, VHF i UHF
MODEM73 to otwarty modem programowy przeznaczony do pracy z radiotelefonami HF, VHF i UHF.
Jedną z jego największych zalet jest uniwersalność. Obsługuje pracę przez SSB, AM oraz FM i nie wymaga specjalistycznego sprzętu – wystarczy odpowiedni interfejs audio.
Projekt oferuje kilka rodzin modulacji, w tym OFDM, dostosowanych do różnych warunków radiowych. Odbiornik może dekodować dostępne rodziny jednocześnie, bez konieczności ręcznego przełączania trybu po stronie odbiorczej.
Istotną cechą jest obsługa KISS TCP, dzięki czemu MODEM73 może współpracować z wieloma istniejącymi aplikacjami radioamatorskimi.
Kod źródłowy: https://github.com/RFnexus/modem73
Zobacz wideo o MODEM73:
Mercury – nowoczesna transmisja HF
Mercury to modem rozwijany w ramach projektu HERMES przez organizację Rhizomatica.
Jest przeznaczony do transmisji wiadomości, poczty elektronicznej i plików przez fale krótkie. Wykorzystuje rozwiązania bazujące na OFDM oraz mechanizmy ARQ, które zapewniają niezawodne dostarczanie danych.
Szczególnie interesująca jest możliwość adaptacyjnego doboru szybkości transmisji do warunków radiowych.
Mercury udostępnia również interfejs TCP zgodny koncepcyjnie z interfejsem VARA TNC. Dzięki temu może współpracować z aplikacjami korzystającymi z tego sposobu komunikacji, między innymi z oprogramowaniem Winlink.
Projekt działa również na Raspberry Pi, co czyni go atrakcyjnym rozwiązaniem dla osób budujących niewielkie stacje cyfrowe.
Data2G – otwarty modem HF
Data2G to kolejny interesujący projekt otwartego modemu dla fal krótkich.
Wykorzystuje OFDM, zaawansowane kodowanie korekcyjne oraz mechanizmy Hybrid ARQ. Udostępnia zarówno tryb połączeniowy, jak i transmisję rozgłoszeniową.
Warto zwrócić uwagę na dwa dostępne interfejsy:
- VARA-compatible TNC – przeznaczony między innymi do współpracy z aplikacjami Winlink.
- KISS TNC – umożliwiający budowanie własnych aplikacji komunikacyjnych i systemów transmisji danych.
To właśnie elastyczność interfejsów sprawia, że Data2G może być wykorzystywany nie tylko do klasycznej poczty radiowej, ale również do tworzenia zupełnie nowych aplikacji.
RAGTIME – znacznie więcej niż zwykły komunikator
Jednym z ciekawszych przykładów wykorzystania możliwości Data2G jest projekt RAGTIME.
To aplikacja przygotowana przez Jeffa Baitisa AG7EW, która pokazuje, jak można wykorzystać modem HF do budowy rozbudowanego systemu komunikacji pomiędzy stacjami radioamatorskimi.
RAGTIME oferuje między innymi:
- komunikację tekstową pomiędzy stacjami;
- przesyłanie plików z mechanizmem odzyskiwania brakujących fragmentów;
- przesyłanie obrazów;
- wiadomości głosowe;
- komunikację grupową i sesje bezpośrednie pomiędzy stacjami;
- analizę aktywności korespondentów i warunków łączności.
Szczególnie interesująca jest możliwość obserwowania, które stacje są aktualnie osiągalne i na jakich pasmach można spodziewać się z nimi łączności.
RAGTIME nie jest jednak uniwersalnym klientem dla dowolnego modemu. Aktualnie współpracuje z Data2G poprzez jego komponent data2g-host. Jest to przykład aplikacji budowanej z myślą o konkretnym modemie, ale jednocześnie pokazujący kierunek, w którym może rozwijać się radioamatorska transmisja cyfrowa.
Zobacz wideo o RAGTIME:
ION HF – kolejna propozycja dla fal krótkich
ION HF to nowy, otwarty projekt adaptacyjnego modemu HF napisany w języku Rust.
Wykorzystuje szeroką gamę trybów transmisji – od odpornych modulacji MFSK po szybsze tryby OFDM z modulacjami wyższego rzędu.
Projekt stosuje adaptację parametrów transmisji, korekcję LDPC oraz mechanizmy retransmisji.
Udostępnia interfejs TCP w stylu VARA oraz KISS dla transmisji grupowej. Jest to szczególnie interesujące z punktu widzenia budowania własnych aplikacji.
Należy jednak pamiętać, że ION HF znajduje się obecnie na wczesnym etapie rozwoju i wymaga dalszych testów w rzeczywistych warunkach radiowych.
VardeFM – otwarty modem OFDM dla FM
Nie wszystkie nowe projekty koncentrują się na falach krótkich.
VardeFM to otwarty modem danych przeznaczony do pracy z radiotelefonami FM. Jego autor przygotował rozwiązanie mające stanowić alternatywę dla VARA FM.
Program wykorzystuje OFDM, korekcję LDPC i mechanizm ARQ. Udostępnia dwa warianty pracy: wąskopasmowy przez standardowe wejście mikrofonowe oraz szerokopasmowy przez odpowiedni port danych radia.
Co istotne, VardeFM oferuje interfejs TCP zgodny z aplikacjami korzystającymi z VARA FM, między innymi Winlink i Pat.
Nie oznacza to jednak kompatybilności transmisji radiowej z VARA FM. Obie stacje muszą pracować z VardeFM.
Zobacz wideo o VardeFM:
DigiPi – praktyczne wykorzystanie nowych technologii
Bardzo dobrym miejscem do obserwowania rozwoju nowych rozwiązań cyfrowych jest projekt DigiPi, rozwijany przez Craiga KM6LYW.
DigiPi to kompletne środowisko radioamatorskie oparte na Raspberry Pi, które pozwala korzystać z wielu cyfrowych trybów pracy za pośrednictwem przeglądarki internetowej lub telefonu.
Wśród dostępnych rozwiązań znajdują się między innymi APRS, packet radio, Winlink, JS8Call, FLDigi oraz modemy Mercury, Data2G, Modem73.
Craig na swoim kanale YouTube regularnie prezentuje kolejne możliwości DigiPi, pokazując nie tylko konfigurację oprogramowania, ale również rzeczywistą pracę z radiem.
Szczególnie polecam zapoznać się z jego materiałami:
https://www.youtube.com/@KM6LYW/videos
Warto również zwrócić uwagę na prezentację Data2G i RAGTIME, w której pokazano transmisję wiadomości, plików i poczty głosowej z wykorzystaniem Raspberry Pi.
Przykładowe podłączenia TRX do DigiPI poniżej w filmie ale DigiPi ma szerokie możliwości podłączenia między innymi via CM108 kartę dźwiękową i sterowanie np PTT via GPIO z karty tak jak to jest robione na hotspotach FM.
Dostęp do obrazu systemu DigiPi
Warto zwrócić uwagę na sposób dystrybucji gotowego obrazu systemu DigiPi. Zgodnie z informacją autora, Craiga Lampartera (KM6LYW), dane dostępowe – nazwa użytkownika i hasło – są obecnie udostępniane osobom wspierającym jego działalność za pośrednictwem serwisu Patreon.
Nie jest to jednak opłata za samo oprogramowanie. Autor wyjaśnia, że nawet symboliczne wsparcie w wysokości jednego dolara zapewnia dostęp do gotowego obrazu systemu. Jest to forma podziękowania dla osób wspierających kanał KM6LYW Radio na YouTube.
Autor dopuszcza dzielenie się obrazem systemu DigiPi ze znajomymi, zachęcając do jego polecania innym użytkownikom. Jednocześnie prosi, aby nie publikować obrazu w Internecie ani nie udostępniać go w publicznych miejscach pobierania. Warto uszanować tę prośbę i korzystać z obrazu zgodnie z zasadami dystrybucji określonymi przez autora.
Zwróć uwagę, że nowe modemy OFDM są dostępne obecnie w wersji BETA obrazu DigiPi, który jest co jakiś czas aktualizowany, więc jeśli chcesz pobawić się nowymi modemami OFDM, używaj wersji BETA i sprawdzaj stronę autora regularnie.
- Dostęp do gotowego obrazu: KM6LYW na Patreon
- Kanał autora na YouTube: KM6LYW Radio
- Kod źródłowy DigiPi: GitHub – craigerl/digipi
Grupy i czat:
Otwarte interfejsy – szansa na nowe aplikacje
Jednym z najważniejszych aspektów rozwoju nowych modemów jest nie tylko sama modulacja, ale również sposób udostępniania ich funkcjonalności innym programom.
Interfejsy takie jak KISS TCP czy VARA TNC pozwalają oddzielić warstwę transmisji radiowej od aplikacji użytkowej.
Dzięki temu modem może być wykorzystywany przez różne programy, a programista nie musi za każdym razem tworzyć od początku obsługi transmisji radiowej.
Można w ten sposób budować własne komunikatory, systemy przesyłania plików, rozwiązania telemetryczne czy systemy wymiany informacji pomiędzy stacjami.
To szczególnie interesujący kierunek dla osób eksperymentujących z Raspberry Pi, Linuksem i własnymi rozwiązaniami radioamatorskimi.
Warto obserwować ten rozwój
Rok 2026 przynosi bardzo interesujący okres dla cyfrowej łączności radioamatorskiej. Pojawiają się nowe projekty, a coraz więcej autorów udostępnia swoje rozwiązania na otwartych licencjach.
Nie oznacza to, że wszystkie te modemy są już gotowymi zamiennikami istniejących rozwiązań. Część znajduje się na etapie eksperymentalnym, a rzeczywista wydajność i odporność na zakłócenia wymagają dalszych testów.
Warto jednak zainteresować się tymi projektami już teraz. To nie tylko nowe sposoby przesyłania danych, ale również możliwość samodzielnego eksperymentowania, analizowania protokołów i tworzenia własnego oprogramowania.
Dla krótkofalowców zainteresowanych techniką cyfrową może to być początek bardzo ciekawej przygody.
Modemy HF dla systemu Winlink w warunkach szumu białego:
HF modems for Winlink in white noise: interim report
Tu możesz poczytać o porównaniu modemów OFDM przez Tim W0SIG:
Zachęcamy do zapoznania się z wymienionymi projektami, testowania ich we własnych stacjach i dzielenia się doświadczeniami z innymi radioamatorami.
73!
FM POLAND
